Η έλλειψη στοιχείων για το εσφαλμένο δόγμα τών Προτεσταντών, ότι δήθεν η τιμητική προσκύνηση κτισμάτων είναι ειδωλολατρεία, τους οδηγεί σε σωρεία παρερμηνειών σε κείμενα αγίων Πατέρων, για να "αποδείξουν" ότι δήθεν η αρχαία Εκκλησία είχε τη δική τους νεοφανή άποψη. Το ίδιο κάνουν και με το κείμενο τού αγίου Αθανασίου που θα εξετάσουμε στο παρόν άρθρο. Αποκόπτουν μια φράση από το συμφραζόμενο, και την παρερμηνεύουν όπως τους βολεύει, για να αποδείξουν αυτό που επιθυμούν. Όμως ο άγιος Αθανάσιος λέει πολύ διαφορετικά πράγματα από αυτό που νομίζουν! Και αυτό θα γίνει φανερό, καθώς στη συνέχεια θα εκθέσουμε την ερμηνεία τού χωρίου αυτού, καθώς και τις ερμηνευτικές προσπάθειες που έγιναν, ταξινομώντας σε άρθρο αυτή την ερμηνευτική προσπάθεια, μέσα από την αλληλογραφία ενός ερμηνευτή τού χωρίου, τού Γεωργίου Τσιμπιρίδη.
1. Το επίμαχο χωρίο τού αγίου Αθανασίου για την προσκύνηση
2. Οι Προτεσταντικοί ισχυρισμοί
3. Πουθενά ο άγιος δεν απαγορεύει την προσκύνηση κτισμάτων
4. Ο άγιος Αθανάσιος βεβαιώνει την προσκύνηση κτισμάτων!
5. Διάφορες ερμηνευτικές προσπάθειες από Ορθοδόξους Χριστιανούς
Α) Μια ερμηνεία που αντιστρέφει το νόημα
Β) Μια ερμηνεία που υποθέτει απόρριψη τής προσκύνησης από τους Χριστιανούς τής εποχής εκείνης
Γ) Μια ερμηνεία για την υπεροχή τής φύσεως
Δ) Ερμηνευτικές προσπάθειες για τη λατρευτική προσκύνηση
Ε) Η ερμηνεία τής προσποίησης
ΣΤ) Η ερμηνεία που θέλει τον "υπερέχοντα" να είναι ο Υιός
6. Η ορθή ερμηνεία τού χωρίου τού Μεγάλου Αθανασίου
Α. Ο σκοπός τής επιχειρηματολογίας τού αγίου, κατά το συμφραζόμενο
Β. Το "έδει έκαστος", είναι το κλειδί τής ορθής ερμηνείας τού λόγου τού αγίου
Γ. Γιατί ο άγιος αναφέρει τα παραδείγματα κτισμάτων που αρνήθηκαν την προσκύνηση
Δ. Για τον Υιό είναι υποχρεωτική η προσκύνηση σε αντίθεση με τα κτίσματα
7. Παραδείγματα λατρευτικής προσκύνησης τού Υιού στην Αγία Γραφή
8. Η ορθή ερμηνεία με λίγα λόγια
1. Το επίμαχο χωρίο τού αγίου Αθανασίου για την προσκύνηση
Η εξεταζόμενη ρήση του Μεγ. Αθανασίου βρίσκεται εις τον Β΄ Λόγον του κατά Αρειανών (P.G. 26, σελ. 196-197). Στη ρήση αυτή, έχουμε τονίσει με έντονα γράμματα, όχι μόνο τα σημεία που χρειάζονται ερμηνεία, αλλά και τις λέξεις και φράσεις - κλειδιά, που θα εξετάσουμε στη συνέχεια, για την τεκμηρίωση τής ορθής ερμηνείας.
Ο λόγος του ιερού πατρός έχει ως εξής:
«Ασεβές άρα το φρονείν ένα των πάντων είναι τον Υιόν· βλάσφημον δε και ανόητον το λέγειν κτίσμα, αλλ' ουχ ως εν των κτισμάτων· και ποίημα, αλλ' ουχ ως εν των ποιημάτων· γέννημα, αλλ' ουχ ως εν των γεννημάτων. Πώς γαρ ουχ ως εν τούτων, ει γε κατ' αυτούς ουκ ην, πριν γεννηθή; Ίδιον γαρ των κτισμάτων και ποιημάτων το μη είναι πριν γενέσθαι, και εξ ουκ όντων υφίστασθαι, καν τη δόξη των άλλων υπερέχη· τούτο γαρ και εν πάσι τοις άλλοις κτίσμασι προς εαυτά διαφέροντα ευρεθήσεται, ώσπερ και βλεπόμενα δείκνυται.
Αλλ' είπερ κατά τους αιρετικούς κτίσμα μεν ή ποίημα ην, ουχ ως εν δε των κτισμάτων, δια το εν δόξη διαφέρειν αυτών, έδει προς τα άλλα ποιήματα τη κατά το βέλτιον συγκρίσει σημαίνεσθαί τε παρά της Γραφής και δείκνυσθαι αυτόν, οίον έδει λέγεσθαι αυτόν μείζονα αρχαγγέλων· έδει εντιμότερον των θρόνων, και λαμπρότερον μεν ηλίου και σελήνης, μείζονα δε των ουρανών. Νυν δε ούτω μεν αυτός ου σημαίνεται· Υιόν δε αυτόν ίδιον και μόνον δείκνυσιν εαυτού ο Πατήρ, λέγων· Υιος μου ει συ· και, Ούτός εστιν ο Υιος μου ο αγαπητός, εν ω ηυδόκησα· διο και διηκόνουν αυτώ οι άγγελοι, ως άλλω παρ' αυτούς όντι· και προσκυνείται παρ' αυτών, ουχ ως τη δόξη μείζων, αλλ' ως άλλος παρά πάντα τα κτίσματα και παρ' εκείνους ων, μόνος δε του Πατρός ίδιος ων κατ' ουσίαν Υιος. Ει γαρ ως υπερέχων τη δόξη προσεκυνείτο, έδει και έκαστον των υποβεβηκότων τον υπερέχοντα προσκυνείν. Αλλ' ουκ έστιν ούτω· κτίσμα γαρ κτίσματι ου προσκυνεί, αλλά δούλος δεσπότην, και κτίσμα Θεόν.
Πέτρος μεν ουν ο απόστολος προσκυνήσαι θέλοντα τον Κορνήλιον κωλύει, λέγων, ότι Καγώ άνθρωπός ειμι· άγγελος δε θέλοντα προσκυνήσαι τον Ιωάννην εν τη Αποκαλύψει κωλύει, λέγων· Όρα μη. Σύνδουλός σου ειμί, και των αδελφών σου των προφητών, και των τηρούντων τους λόγους του βιβλίου του του. Τω Θεώ προσκύνησον.
Ουκούν Θεού εστι μόνου το προσκυνείσθαι· και τούτο ίσασι και αυτοί οι άγγελοι, ότι καν άλλων ταις δόξαις υπερέχωσιν, αλλά κτίσματα πάντες εισί, και ουκ εισί των προσκυνουμένων, αλλά των προσκυνούντων τον Δεσπότην. Τον γουν πατέρα του Σαμψών τον Μανωέ, θέλοντα θυσίαν προσενεγκείν τω αγγέλω, εκώλυσεν ο άγγελος λέγων ότι, Μη εμοί, αλλά τω Θεώ προσένεγκε.
